NGƯỜI ĐƯA RA SỰ THẬT
VỀ NẠN ĐÓI TQ 1958-1961
Vào
thời điểm bí mật này bị lật tẩy, phòng làm việc của một nhà báo chắc
trông cũng giống như nơi làm việc của Dương Kế Thằng bây giờ. Sàn lát
gạch hoa, khung cửa sổ cáu bẩn, trên bàn chồng hai đống giấy cao ngất,
phong bì và sách. Cái máy sưởi từ thời Mao. Tàn thuốc lá và bụi bặm.
Dưới
thời Mao Trạch Đông, vận may của ông Dương là tìm được việc trong tòa
báo của chính quyền, Tân Hoa xã. Điều không may là ông phải chứng kiến
cái chết của cha do thiếu ăn năm 1961, đỉnh điểm nạn đói làm 36 triệu người chết.
“Khi
cha qua đời, tôi đã nghĩ đó là vấn đề riêng gia đình tôi. Tôi trách bản
thân đã không về nhà nhặt lượm cây dại cho bố ăn. Sau đó, chủ tịch tỉnh
Hà Bắc nói hàng triệu người đã chết. Tôi sững sờ,” ông
Dương nói.
Những
năm 90, ông Dương lúc đó đã thành biên tập viên cấp cao ở Tân Hoa xã,
dùng vị trí của mình để bí mật tìm hiểu sự thật về nạn đói trên khắp 12
tỉnh khác nhau qua các tư liệu lưu trữ:
“Tôi
không thể nói là tôi đang đi tìm tài liệu về nạn đói, tôi chỉ có thể nói
là đang tìm tài liệu về lịch sử chính sách nông nghiệp Trung Quốc.
Trong những dữ liệu đó tôi tìm được rất nhiều thông tin về nạn đói và về
những người chết vì nó. Một số thư viện cho tôi sao lại; nơi khác thì
chỉ cho ghi chép thông tin. Đây,” ông làm cử chỉ về phía đống phong bì
màu nâu nghiêng ngả trên sàn nhà, “là các bản sao”.
Kết quả là: Tấm bia mộ: Chuyện chưa kể về Nạn đói lớn của Mao, xuất bản ở phương Tây năm nay và được tán thành nhiệt liệt.
Ông Dương, 72 tuổi, gọn gàng, nhỏ bé, bó người trong hai chiếc áo len, mặc cho tia sáng mặt trời mùa đông chiếu xiên trên bàn. Ông lần mò trên giá để tìm cuốn sách mà ông không nhớ tựa đề: của một tác giả phương Tây bỗng xẹt qua trí nhớ ông.
Trung Quốc thực hiện Bước đại Nhảy vọt dưới thời Mao Trạch Đông lãnh đạo
"Viết
về sự nô lệ?” ông nói. Tôi gợi ý tên Hayek và sau một hồi thử các kiểu
chuyển ngữ sang tiếng Trung cũng hiệu nghiệm. Ông vồ ngay lấy cuốn Con
đường dẫn tới chế độ nô lệ của Friedrich von Hayek trong thư viện và khẽ
cười với chút nghi ngờ khi tôi bảo ông đây có lẽ là cuốn sách có ảnh
hưởng lớn nhất tới
kinh tế phương Tây:
“Trước
khi đọc Hayek, tôi chỉ đọc sách do Đảng bảo tôi đọc. Hayek nói rằng
dùng chính phủ để khuyến khích một xã hội không tưởng là rất nguy hiểm. Ở
Trung Quốc đó chính xác là những gì họ làm. Họ dùng một xã hội không
tưởng do Marx khuyến khích, dù là nó đẹp đi nữa, cũng rất nguy hiểm.”
Cho tới bây giờ, 50 năm đã qua, chính sử Trung Quốc vẫn khẳng định nạn đói năm 1958-61 là do thiên tai. Tác phẩm của ông Dương cho thấy nạn đói ở tầm khổng lồ và do một
nguyên nhân chính trị, rất trực tiếp. Nông
nghiệp bị hợp tác hóa một cách thô bạo, để nông dân phụ thuộc vào sự
phân chia lương thực. Đảng viên địa phương xông vào tận bếp từng nhà,
sung công tất tật, và phạt những ai giữ lấy nguồn cung cấp thực phẩm
riêng.
Sau
đó, khi Mao yêu cầu khẩn trương công nghiệp hóa trong thời Bước đại
Nhảy vọt, việc cung cấp lương thực lặn tăm mất. Cùng lúc đó các quan
chức địa phương, hoảng hốt vì thất bại, bắt đầu báo khống con số thu
hoạch. Trong lúc đó Mao công khai làm nhục những đảng viên lãnh đạo tỏ ý nghi ngờ. Kết quả là nạn đói lớn nhất trong lịch sử hiện đại.
Chính
việc ông Dương từ chối đi theo những gì chính thống của Trung Quốc mà
cuốn sách bị cấm xuất bản ở Trung Quốc. Xảy ra nạn đói là do tập trung
quyền lực Đảng, ông tranh luận – lãnh đạo bây giờ thì cũng phải đối mặt
với bao tai họa ở Trung Quốc – nào
là vụ bán máu nhiễm HIV, cho tới dịch cúm Sars, cho tới chuyện nhà sập ở
động đất Tứ Xuyên – đều là kết quả của chính trị thiếu tự do và báo chí
thiếu tự do.
Mặc
cho bị dán nhãn phản động, ông Dương cho rằng có khoảng nửa triệu bản
sao bằng tiếng Hong Kong lưu hành ở Trung Quốc. Bản của riêng ông, được
giấu kín trong tủ đựng ly tách, mua được ở chợ đen sau này: trang sách
đều là
sao lại, bìa bọc chắc chắn, bóng loáng và rõ ràng thiếu chuyên nghiệp.
“Có
khoảng 10,000 cuốn như thế này đang được lưu hành,” ông nói. “Mọi người
vẫn muốn mang sách thật từ Hong Kong về nhưng bị chặn, nên phải làm thế
này. Phản hồi rất mạnh mẽ, tôi đã nhận được nhiều thư từ độc giả kể cho
tôi chuyện người thân mất mạng trong nạn đói.”
Bản
tiếng Anh tạo nên dấu ấn khổng lồ, nhiều người gọi ông Dương là
Solzhenitsyn của Trung Quốc. Với tôi, ông lại như Vasily Grossman của
Trung Quốc: dù ông cho rằng chủ nghĩa Marx là kiểu tưởng tượng nguy hiểm
ông vẫn là Đảng
viên. Cái tính tầm thường ám ảnh ông – cũng như Grossman – bảo vệ lấy
quyền lực của kỷ niệm:
“Trung
Quốc trải qua giai đoạn thay đổi lớn. Nhưng... việc lợi dụng quyền lợi
riêng trong nền kinh tế thị trường và quyền lực không bị cản trở nên chế
độ chuyên chế tạo ra hàng vô tận những điều phi lý, và tầng lớp
thấp hơn ngày càng giận dữ. Trong thế kỷ mới này tôi rằng những người
nắm quyền và dân thường phải như nhau từ chính trong tim họ và chế độ
chuyên quyền đã đến điểm kết thúc rồi.” (Trang 22, Ngôi mộ đá).
Cảm giác như thế nào, tôi hỏi, là một sử gia ở đất nước mà kỷ niệm lịch sử bị chèn ép hoàn toàn?
“Đau
lắm,” ông nói. “Chúng tôi được học rất nhiều về lịch sử. Nhưng, phần lớn
là những điều không thật. Toàn những chuyện bịa đặt để phục vụ tư
tưởng. Một khi anh nhận ra là mình bị lừa, anh bắt đầu theo đuổi sự
thật. Đó là những gì tôi làm: Tôi đã bị lừa, nên tôi muốn viết ra sự
thật – dù có nguy hiểm thế nào đi nữa.”
Dù
đã nghỉ hưu khỏi Tân Hoa xã, ông Dương vẫn rất năng động. Tờ tạp chí
chính trị ông làm từ văn phòng nhỏ bé này, từ đống ấn bản chưa bán vẫn
chất chồng trong hành lang, không có ảnh hưởng gì nhiều nhặn. Ông cho
rằng
phải mất 10 năm nữa cuốn Ngôi mộ đá mới có thể xuất bản ở Nhân dân Cộng
hòa, nếu cải cách chính trị vẫn giữ nguyên tiến độ ảm đạm này.
Nhưng cũng như các cây viết bất đồng chính kiến khác của Trung Quốc, ông học được cách không vội vàng.
Ông
ấn mấy lá trà vào trong cái cốc giấy, đổ nước nóng ra từ phích. Ở góc
phòng có bộ máy tính cổ lỗ hiếm khi được chạm tới, nhưng công cuộc của
ông Dương đã được thực hiện ở mộ thế giới thông tin không kỹ thuật
số: photocopy và ghi chép tay.
Ông gõ gõ vào bản tiếng Anh một cách hài lòng, vẫn sửng sốt về giá sách mà nhà xuất bản Penguin đưa ra bán:
“Tấm
bia mộ có bốn tầng ý nghĩa. Đầu tiên là dành cho cha tôi đã chết trong
nạn đói, nữa là để nhớ 36 triệu người chết trong nạn đói. Ý nghĩa thứ ba
là ngôi mộ đá cho thể chế đã giết họ.”
Còn ý nghĩa thứ tư?
“Thứ
tư là – cuốn sách mang tới những đe dọa chính trị cho tôi, thế nên nó là
tấm bia mộ cho tôi nếu bất kỳ điều gì xảy ra vì đã viết nó.”
Paul Mason
|
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét